Książka jest wszechstronną prezentają nurtu realistycznego w malarstwie polskim drugiej połowy XIX wieku, zarówno jego genezy, najstotniejszych osiągnięć, jak i konsekwencji dla dalszego rozwoju sztuki polskiej, Przedstawiciele tego kierunku przedkładali kryterium prawdy ponad kryterium piękna, odrzucali akademicką idealizację i romantyczną wizję na rzecz wierności wobec natury w całej przypadkowości jej form oraz zjawisk.

Drugi z tytułowych terminów - naturalizm - mocniej osadzony w historii literatury niż w historii sztuki, jest postrzegany jako bardziej radykalna, skrajna formuła realizmu.

Dla obydwu punktem wyjscia była bezpośrednia obserwacja i ścisły obiektywizm w odtwarzaniu rzeczywistości.

Spis treści:

- Tendencje realistyczne w malarstwie pejzażowym i rodzajowym około XIX wieku

- Malarstwo portretowe

- Szkoła monachijska

- Kulminacja i schyłek realizmu - twórczość Józefa Chełmońskiego i Aleksandra Gierymskiego