Dzieje Polaków w okresie od 22. 01.1861 do wiosny 1864 r. Książka powstała na podstawie raportów rosyjskiego urzędnika Mikołaja Pawliszczewa do cara, w których z krytycznym i urągliwym komentarzem, referował sprawy polskie. Autor raportów najwięcej uwagi poświęcał wątkom antypolskim i antykościelnym. Są to w istocie klasyczne donosy, które obok wiadomości natury politycznej i kryminalnej zawierały również plotki krążące wśród ludności.