Część druga Myślenia historycznego – poświęcona świadomości i kulturze historycznej – stanowi antologię najistotniejszych tekstów tej tematyce poświęconych.

Artykuły Jeismanna, Schönemanna, Pandela, von Borriesa, i innych ukazują świadomość historyczną i kulturę historyczną jako dwie strony tego samego medalu. Z jednej strony mamy świadomość historyczną w postaci konstruktu o charakterze indywidualnym, powstającym w wyniku procesów internalizacji i socjalizacji, z drugiej strony kulturę historyczną, istniejącą jako konstrukt zbiorowy, wytwarzany w przeciwstawnym procesie eksternalizacji.